Sống minh triết 20. NHẬP CUỘC CHIẾN, VÀ… BIẾT TỪ BỎ

[Kết thúc năm Đinh Dậu, năm Sara, kể CHUYỆN 4 SINH LINH CHAM &]
2011-NoichuyenThanhnien
Chuyện 4 sinh linh.
1. SL01. Bạn chiến với Sara thuở sinh viên, bỏ học về quê. Cha bạn là người tốt, vậy mà bị vài anh tranh chức Chủ nhiệm Hợp tác xã, tố cáo ông suýt tù. Từ đó bạn thù ghét Cham, và thề: Dù nhấc 1 ngón tay làm lợi Cham cũng không làm.
Hệ quả: Đến hôm nay bạn ấy cứ vô công rồi nghề, chả làm gì được cho bản thân, chứ đừng nói xã hội nhân quần.

2. SL02. Rất thân với Sara. Sinh viên giỏi, có lí tưởng, vượt biên bị tù. Ra tù làm kinh doanh, cũng lên bờ xuống ruộng. Đáng nói ở đây: Bạn không màng đến chuyện cộng đồng Cham nữa. Và tuyệt đại đa số Cham không biết bạn ấy hiện đang làm gì, sống chết ở đâu. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TỪ CHỦ NGHĨA THEO-ISM

1. Trong tiểu luận “Giải Nobel cho văn chương Việt Nam, tại sao không?” (Vietnamnet, 2008), tôi thử phân tích tinh thần “tòng” của tâm tính Việt, dẫn đến tính đồng bộ [đa phần] của nền thơ Việt. Xin trích:
“Sự đồng bộ bắt nguồn sâu xa từ căn tính thơ Việt và xã hội Việt Nam, được đắp nền và tô bồi thêm bởi thứ triết học Theo-ism đang được miệt mài giảng dạy trong nhà trường. Bước chân ra khỏi giảng đường, sinh viên Việt Nam khó dứt lìa nếp nhà nghĩ theo, viết theo, khen chê theo…”
Liên hệ xã hội Cham, bài “Tinh thần triết học và vấn đề xã hội Cham hôm nay” (Tagalau, 2010) cụ thể hóa tinh thần tòng thuộc đó. Ở đây tôi nhấn về tư thế và tinh thần tư duy độc lập. Xin trích:
“Bạn không phải nghe theo, tin theo, nói hùa theo bất kì ai cả! Bạn đủ khôn lớn để phán xét mọi việc. Chỉ khi nào bạn biết độc lập tư duy, bạn mới trở thành người lớn, trở thành chính bạn”. Làm sao có tư duy độc lập?
“Họ hàng bà con, anh chị em hay bằng hữu thường nghe theo nhau; khi ta từ bỏ sự nghe theo một chiều ấy, là ta đã học biết suy tư độc lập. Người của phe nhóm ta nói sai, ta không còn nhắm mắt tin nghe theo, là ta khởi đầu cho tư duy độc lập”. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

5 CÂU HỎI VỀ/ CHO BUMI PHÒ TRÌ

[Chuyện nhỏ buồn to: Quý tặng Thong Thai, chị em Tường Vân Tường Vi, Thông Văn Chương, Mai Quang Chiêu, và bà con BUMI]

Từ lớp Đệ Thất, tôi lang thang qua các palei Cham Ninh Thuận. Đi và ở lại, có khi dài cả tháng. Pabblāp Birau là nhà Đạt, Cát, Phăng, Triển; Cwah Patih có Ngạt, Ve; Hamu Tanran có Đảo; Ram có Xoài… Mãi hôm nay tôi cũng không chừa đi. Không phải gặp trí thức Cham, mà quần chúng. Gặp, bà con xổ lòng, tôi tiếp nhận, và tôi lên tiếng. Nói cho, nói vì bà con. Rồi nghe bà con phản hồi, cứ thế. Nhà văn thành kẻ lưu trữ kí ức dân tộc, từ đó.
Vừa qua về Bumi Phò Trì cũng vậy, bà con xổ lòng, tôi lắng nghe và thấu hiểu.
Ở đó, có gì để nói? Tạm kê 5 chuyện, NHƯ GỢI Ý ĐỂ MỌI NGƯỜI NGOẢNH VỀ BUMI, palei xa tít & còn rất lạ với cộng đồng Cham hôm nay. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 7.0/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Adei baic xap Cam – em học tiếng Cham. Kadha bài 5. DŌK: NGỒI

[0] Dōk dala, hay Dōk ala: ngồi xuống [nói chung]
[1] Dōk jagog: ngồi xổm, ngồi trên hai bàn chân, đít có hay không dính đất.
[2] Dōk lah le: ngồi chàng hảng; có nhiều cách ngồi chàng hảng
[3] Dōk pah bēp: ngồi bệt, ngồi thả lỏng thoải mái.
[4] Dōk trah canar: ngồi xếp bằng
[5] Dōk wak jōng: ngồi tréo chân; khác với Đih wak jōng: nằm tréo chân.
[6] Dōk joh angwa: ngồi duỗi chân bắt chéo ở phần chi dưới.
[7] Dōk joh me: ngồi xếp 2 chân một bên
[8] Dōk dang jhơ: ngồi trên 2 gót chân, đít không dính đất. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Đỗ Tấn Thảo: NGÔI NHÀ/ TÂY NGUYÊN XUÂN

NGÔI NHÀ

Ngôi nhà ván gỗ bạc màu
Ủ bọc hơi sương và những lùm hoa dại
Tiếng gà rừng gáy le te
Chiều cuối đông thung lũng
Ở đó đã bao lâu

Em ra suối tắm táp hay rửa mặt
Bỏ lại lối mòn
Những dấu chân đàn nai đi lạc
Bên bờ bông lau trắng mùa xuân phơ phất Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHUYỆN KỂ VỀ MẢNH ĐẤT CHAM CUỐI CÙNG: MƯLI-BUMI. TRUYỀN THUYẾT LÀNG MALI

(Bút kí dân tộc học của ngài giáo sư Trần Hùng) – trích tiểu thuyết Chân Dung Cát, 2006.
DSC_7745 Photo Kiều Maily.
[Ở đây xin mở ngoặc nói thêm về tiểu thuyết đầu tay này.
Tôi khởi động viết Chân Dung Cát vào năm 1990, 33 tuổi, nghĩa là còn rất trẻ với một nhà tiểu thuyết. Sửa, xóa, vứt, làm lại suốt 15 năm, mới đưa cho nhà xuất bản Hội Nhà văn và Cty Phương Nam in năm 2006. Trẻ, nên có nhiều dự cảm táo bạo ở đó, và lạ – đến hôm nay xem lại: gần như các dự cảm ấy đều gần… đúng!
Hôm nay, nhân “Chuyện kể về mảnh đất Cham cuối cùng: MƯLI-BUMI”, truyền thuyết ấy cần góp mặt. Lần đầu tiên sau 12 năm xuất bản, nó được lên mặt báo. Nên hiểu Mali ở đây bao gồm cả BUMI.] Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

Adei baic xap Cam – em học tiếng Cham. Kadha/ bài 3. BBANG – ĂN

Bbang angui: của cải, gia tài; nhưng Angui bbang: ăn mặc
Bbang bat: ăn vặt
Bbang boh: lên đậu
Bbang dōk: ăn ở
Bbang hawei: ăn đòn
Bbang hwak: ăn uống (nói chung)
Bbang kiêm: ăn ghém
Bbang klek: ăn vụng
Bbang mư-in: ăn chơi
Bbang mưnhum: ăn uống; đám cưới Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 4.7/10 (7 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)

Đời là vui 16. BÙI VĂN NAM SƠN… CHỊU CHƠI

[nói thêm xíu về BVNS]

Đưa sự vụ vào mục này để không phải đóng thùng long trọng. Về anh Sơn [không phải Trịnh], có 2 còm đáng tái bản và bàn.

1. Bạn FB Lê Quốc Hán: “Tri âm hiếm lắm thay! Inra Sara là Chung Tử Kỳ của Bá Nha Bùi Văn Nam Sơn chăng?!”, tôi mới trả lời: “Sara làm học trò anh Sơn là siêu rồi”.
Được bạn đặt cạnh BVNS thì sướng rên, giả vờ khiêm tốn làm chi cho mệt. Nhưng đó là tôi nói THẬT, chứ không đùa nghịch như ở đoạn “chụp ảnh”. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.5/10 (10 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)