THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 61.

Công trình Danōk Pô Inư Nưgar – Đâu là Ban Giám sát?
Po Inư Nưgar 03
1. Quyết định của Sở Xây dựng, số 3763/SXD/QLXD, do Phó Giám đốc Hồ Ngọc Tiến kí. Tóm tắt:
“…
I. Thông tin chung về công trình [Đền Pô Inư Nưgar tại Hữu Đức, Ninh Thuận]
Mục 2. Chủ đầu tư: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Đại diện Chủ đầu tư: Ban quản lí dự án chuyên ngành Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Mục 6. Hình thức quản lí dự án: Chủ đầu tư tự điều hành và quản lí
Mục 8. Nhà thầu khảo sát, thiết kế xây dựng công trình, lập dự toán xây dựng: Cty TNHH tư vấn thiết kế xây dựng Phú Mỹ”.

2. Ở mỗi công trình xây dựng, câu hỏi cốt yếu đặt ra là: Ai LÀ ĐỐI TƯỢNG THỤ HƯỞNG CÔNG TRÌNH.
Đền Pô Inư Nưgar được sửa, trùng tu cho ai? – Bà con Cham trong khu vực Ninh Thuận.
Vậy, câu hỏi tiếp theo: Họ có vai trò gì ở đây?
“Hình thức quản lí dự án” được ghi là: “Chủ đầu tư tự điều hành và quản lí”, vậy đối tượng hưởng dự án này ở đâu? Ai giám sát công trình? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 60.

Danōk Pô Inư Nưgar – có là câu chuyện cổ tích hiện đại?
Po Nưgar cu -01
Po Nưgar cu -02
Câu chuyện Danōk Pô Inư Nưgar ở palei Hamu Tanran Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước – tỉnh Ninh Thuận là truyện dài nhiều tập.

1. Xưa, mỗi mùa Katê, bà con từ Pangdurangga gồng gánh dắt díu nhau hành hương ra Tháp Bà – Nha Trang cúng tế, cầu nguyện. Mưdôn Hán Phải kể, thời Tây, ông còn leo xe trâu theo đoàn người đi chẳng chừa năm nào. Thời gian đi về mất ba ngày hai đêm. Mãi năm 1944, phong trào Việt minh nổi lên mất an ninh, chính quyền can thiệp, Cham mới tạm ngưng chương trình hành hương đất cũ.
Làm gì?
Bỏ chi chớ, bảo Cham bỏ Thần Yang mình thì không ổn rồi. Cham mới kanư (thỉnh) Bà về cư ngụ tạm đất Hamu Ram. Mãi đến năm 1954 khi tri huyện An Phước Dương Tấn Phát vận động bà con xây xong Đền, tất cả tượng Bà cùng của cải được chuyển về hẳn Đền Pô Inư Nưgar ở palei Hamu Tanran như hôm nay. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 59.

Rija Nưgar – độc đáo, khác biệt, nhưng vẫn rất Cham

1. Cuối tháng Tư là Rija Nưgar rồi! – Lễ Tẩy trần tháng Tư. Rija: lễ, Nưgar: xứ sở -là lễ hội của xứ sở. Chắc chắn đây là lễ lớn nhất của Cham, bên cạnh KatêRamưwān.
– Về thời gian: đầu năm Cham lịch, diễn ra trong hai ngày: Tamư di Jip, tabiak di Xug: Vào ngày thứ Năm, ra ngày thứ Sáu.
– Về lễ vật: Tamư mưnuk, tabiak pabe: Vào gà, ra dê.
– Liên quan đến thần Yang: Tamư Pô birau, tabiak Pô klak: Vào Thần mới, ra Thần cũ.
Sao lạ thế? Thần mới là thần có nguồn gốc Islam như Âulwah, Môhamet được cúng đầu tiên; sau đó mới cúng tới thần cũ là thần [trước đây thuộc] bên Cham Ahiêr: Pô Inư Nưgar, Pô Klong Girai, Pô Rômê…. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL

Ngoại đề. Xin bà con đừng lo cho tôi!

Nietzsche: “Con người là dòng sông dơ bẩn. Phải là biển cả bao la mới có thể dung chứa những dòng sông dơ bẩn kia, mà không để ô uế mình”.

*
Sư cố vừa qua, khi mấy mẻ đẩu đâu lạc qua nhà tôi, vài bạn FB có vẻ lo cho tôi. Rằng, bởi quá bất công – tôi có thể chán và bỏ dở công cuộc. Rằng, do quá oan – tôi không chịu nổi, và bị bứt: phản ứng lại. Và khuyến khích tôi: hãy bỏ qua, mạnh mẽ lên để tiếp tục.
Tôi cảm ơn những ưu tư cùng lời lẽ ân cần đầy yêu thương đó.
Chuyện vài ngày qua phần nào tương cận cuộc tranh luận về bài thơ “Khóc Tây Tạng” của tôi 8 năm trước trên Tiền Vệ. Ở đó cũng có tiếng nổ to, ở đó cũng có bạn khuyên thi hữu chớ ứng xử với Sara như thế [nên ưu ái nó xíu], và ở đó có bạn hiểu tôi hơn: Sara từng lâm trận, chớ e ngại cho hắn, các bạn cứ chơi tới bến đi.
Cuộc chiến kia còn ác liệt mấy lần hơn vụ nhí này.

Vậy đó, xin bà con, anh chị em và các bạn trẻ đừng lo cho tôi. Khi đã ở TRÊN ĐỈNH, ta phải hiểu thế nào cũng có ngày lãnh đạn, và ta cần học biết chấp nhận mấy mẻ trái pháo ồn ào vu vơ đó nổ về phía mình.
Cộng đồng Cham mà nhằm nhò gì, thế giới văn học ngoài ấy mới kinh. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 57.

Đối thoại vui [buồn] về Cham mua vé hành hương đất Tháp
Thap 00
[Tháp hoang
khi bất chợt bác tiều phu nhớ
dân buôn lậu nhớ – nhà viết sử nhớ
hồn tháp đã bay xa
… (Inrasara, Tháp Nắng, 1996)]
Thap 03
*
– Mỗi Katê với Cabbur Cham lên tháp cúng tế, không mua vé thì hẳn rồi; đi theo đoàn hành hương Pô Nưgar hay Mỹ Sơn miễn là phải, chứ nếu đi lẻ 1-2 người, thì thế nào? Con dân đã đẻ ra tháp đi hành hương đất Tháp, phải bỏ tiền ra mua vé sao?
– Cham phải là người giơ tay tình nguyện trước tiên, hà cớ bác hỏi ngược đời thế? Là chủ nhân, các bác càng trách nhiệm với di sản tổ tiên mình hơn mọi mọi tộc người khác chứ.
– Chí phải, chí phải! Thử mổ xẻ từng món coi nào…

– Bày món trùng tu ra chào hàng trước nhé. Hỏi chứ, Cham có cần đến nó? Thứ gạch chưa 10 tuổi đã mốc meo, trong khi gạch tháp Chàm ngàn năm vẫn nguyên cái màu của thuở ban đầu lưu luyến ấy. Thêm vụ cảnh quan tháp cổ bị phá cho nát bét nữa…
Trùng tu thế kia ma nào mà ham. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 56.

Thái độ trí thức 08. Thế nào là tìm & hiểu?

Để hiểu thấu đáo một vấn đề/ sự kiện lịch sử – xã hội cần đến 3 nguồn: Văn bản Gốc (sử liệu), cái kể của Sử gia, ghi chép của Người trong cuộc; riêng Hậu hiện đại thêm: phản ứng từ Nhân dân, là người chịu đựng sự kiện [lịch sử] đó. Thế nhưng con người luôn bị Vô minh chi phối, nên cái kể của “lịch sử” đã thành rất khác…

SÂN [hận] làm ta mờ mắt thành [ngu] SI. Từ đó ta hành động nóng vội, phát ngôn bộp chộp. Chỉ để thỏa tâm sân hận của ta [bibak janük ka mưng njaupAriya Glang Anak].Chẳng cần biết lời lẽ ta tác hại thế nào, tác hại đến ai, cả tác hại đến chính thân ta nữa [drei tacei wơk ka drei – AGA].
Làm thế nào để hóa giải chúng? Vẫn Ariya Glang Anak:
Padơh tak nan ün ka, jôi bilei ka urāng: Tịnh tâm nơi ấy nhường nhịn đã, chớ vội chùng lén người.
Tịnh tâm tìm hiểu. Tìm & hiểu. Dưới dấu hiệu sous le signe de Ariya Glang Anak: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 55.

Hệ thống chức sắc Halau Janưng tôn giáo tín ngưỡng Cham

Cham có 4 hệ thống chức sắc Halau Janưng tôn giáo tín ngưỡng. Lạ là các thành viên của cả bốn [nhất là AhiêrAwal] hành các lễ vừa tách bạch vừa trộn lẫn khó biện biệt.
Trước tiên là tôn giáo tín ngưỡng bản địa, mà đại diện là Ông KadharMūk Pajau. Dù là hai giới tính khác nhau, nhưng trong các lễ liên quan, họ có thể thay thế cho nhau. Tục ngữ Cham:
Mưtai Kadhar dok Pajau: Mất ông Kadhar thì còn bà Pajau.
Tạm gọi Ông KadharMūk Pajau là: 1. Halau Janưng bản địa.

Cuối thế kỉ thứ II, nội dung bia Võ Cạnh ở Nha Trang ghi nhận có dấu Ấn Phật giáo ở Champa. Đồng lúc Ấn Độ giáo, Phật giáo Tiểu thừa và Đại thừa cùng xuất hiện và tạo ảnh hưởng ở Champa, dù đó là vương quốc mà Ấn giáo được coi là quốc giáo. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 54.

Thái độ trí thức 07. Nguyễn Văn Tỷ, công & “tội”
2006-Bandanvan
[Sara, Bá Trung Phụ, Thầy Tỷ, Thành Phần, Thành Chiểu tại Hội trường Ban Dân vận – TPHCM 2006]

Xin mạn phép Thầy Tỷ nhắc lại câu chuyện không đáng nhắc nhưng rất cần thiết này, để “trí thức” Cham ngày nay có thể rút ra bài học cho ngày mai. – Karun Thầy & các bạn!
– Thầy Tỷ, công và “tội”?
– Có nên ứng xử với Thầy cạn tàu ráo máng như vài người làm không?
– Chúng ta học gì từ bài học ô Châu Văn Mỗ để lại?

1. Tôi không kể công Thầy Tỷ, khi…
– ông là Hiệu trưởng Trường Pô-Klong với không ít thành tích.
– ông là Trưởng Ban BBS Sách chữ Chăm [lúc NVT làm Trưởng Ban, việc chuẩn hóa chữ Cham đã kết thúc].
– ông đã in 2 tác phẩm đầy ưu tư về cộng đồng: Giáo dục toàn diện và sự phát triển xã hội (2009), và Đời sống Văn hóa – xã hội người Chăm Việt Nam (2010).
– ông là tác giả bài thơ tiếng Cham dài nổi tiếng: “Thu-ôn Bhum Cam” được rất nhiều Cham thuộc, có người còn dùng để pôic jal. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 53.

Xương trán, răng hay tóc?
Đam Wapraung 11-3-2017 14
Đam Wapraung 11-3-2017 15
1. Một Brāhmin Hindu ở giai đoạn đầu tiên trong 4 giai đoạn của đời người – giai đoạn làm học trò phải trải qua 3 nghi lễ: Lễ thụ giáo upanāyana, Lễ hiến tế lửa yajna, và Nghi lễ trở về nhà samāvartana.
Riêng Lễ hiến tế lửa, người học trò thường được đưa đến nhìn ngắm thân xác người trong các buổi hỏa táng bị lửa phanh ra từng bộ phận để cuối cùng, thiêu rụi thành tro tàn tất cả. Chủ yếu để người học trò nhìn tận mắt, và cảm nhận sự mong manh và nỗi hư vô của xác phàm.

2. Lễ hiến tế lửa được nhìn thấy ở Cham Ahiêr qua đám thiêu. Ở đó trong khi lửa thiêu thi hài, bà con Cham còn đốt theo người mất rất nhiều của cải nữa để người thân mang theo qua thế giới bên kia [ngày nay người ta chỉ cho chúng qua hơi lửa (ppaphôl apui) để còn được dùng lại ở cõi người]. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 52.

Thái độ trí thức. Học gì từ tinh thần Gru Dương Kế – ô Klơng Thân
[& cái TẦM nhìn của ô Châu Văn Mỗ]?

Đây là hai tinh thần mà trí thức Cham ngày mai cần trang bị cho mình. Hai vị chức không TO, học không CAO, ít QUYỀN HẠN, mà đã làm được rất nhiều điều cho cộng đồng. Và quan trọng hơn: ta học được gì từ cái TẦM nhìn của ô Châu Văn Mỗ?

1. Tôi cho Pô Gru Dương Kế là nhà cải cách tôn giáo [Awal] lớn của Cham ở cuối thế kỉ XX. Điểm lại vài cải cách của Pô Gru: Làm 2-3 Kajāng (rạp đám) một lúc trong làng; Ở Harei Ikak tất cả tín đồ Bà-ni khi mất đi, không phân biệt lành dữ, đều được hưởng tập tục như nhau; Với lễ Karơh, đề nghị nghi thức Karơh Chrōk của ông, hay việc dựng Nhà vệ sinh ngay trong khuôn viên Thāng Mưgīk, là cải cách quan trọng…
Cải cách của ông gây tiếng vang và ảnh hưởng lan rộng đến các palei Cham Awal khác. Nó nói lên điều gì? – Giải trừ tinh thần phân biệt đối xử giữa Bini HaratBini khác [Parat], giữa chết “lành” và chết “không lành”, vân vân. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)